{"id":1047,"date":"2025-03-02T20:28:47","date_gmt":"2025-03-02T19:28:47","guid":{"rendered":"https:\/\/tpdeblin.pl\/?p=1047"},"modified":"2025-07-17T08:03:18","modified_gmt":"2025-07-17T06:03:18","slug":"zolnierz-wyklety","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tpdeblin.pl\/?p=1047","title":{"rendered":"\u017bo\u0142nierz wykl\u0119ty\u00a0"},"content":{"rendered":"\n

 Stanis\u0142aw Grz\u0119da \u201eKosztyl\u201d, \u201eKret\u201d, \u201eGrot\u201d, starszy zbrojmistrz \u201eOrlika\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Urodzi\u0142 si\u0119 3 maja 1914 r. we wsi  Mierzwi\u0105czka, w gminie Irena. Ojciec Wojciech by\u0142 pracownikiem kolejowym. Nauk\u0119 rozpocz\u0105\u0142 jeszcze za czas\u00f3w carskich, uczy\u0142 si\u0119 po kryjomu do 1914 r., a oficjalnie do 1919 r. W latach 1921 \u2013 25 pracowa\u0142 w warsztacie \u015blusarskim  w Irenie. W 1926 roku powo\u0142ano go do czynnej s\u0142u\u017cby wojskowej w 83 pu\u0142ku piechoty w Kobryniu. Powr\u00f3ci\u0142 do domu w pa\u017adzierniku 1927 r. 1 wrze\u015bnia 1929 roku wst\u0105pi\u0142 do wojska jako podoficer zawodowy 15 pp w D\u0119blinie. W 1931 roku przydzielony zosta\u0142 do rusznikarni, a w 1932 do plutonu pionier\u00f3w  gdzie zosta\u0142 podoficerem broni. W 1939 po wydaniu broni \u017co\u0142nierzom ruszaj\u0105cym na front, przydzielono go do 28 DP, kt\u00f3ra mia\u0142a stacjonowa\u0107 we W\u0142odawie. Przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do grupy Operacyjnej Polesie gen F. Kleeberga. Po kapitulacji pod Kockiem dosta\u0142 si\u0119 do niewoli niemieckiej i przebywa\u0142 w twierdzy D\u0119blin. Po 10 dniach uciek\u0142 z niewoli i powr\u00f3ci\u0142 do domu. W listopadzie 1939 r. wst\u0105pi\u0142 do ZWZ. W organizacji pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 z-cy dow\u00f3dcy plutonu saperskiego. Pracuj\u0105c na kolei na odcinku drogowym zajmowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wywiadem kolejowym. Pod koniec 1943 r. zagro\u017cony aresztowaniem wst\u0105pi\u0142 do oddzia\u0142u organizowanego przez Zygmunta Matysiaka \u201eS\u0119pa\u201d na Kruk\u00f3wce. W lutym 1944 roku  oddzia\u0142 d\u0119bliniak\u00f3w zosta\u0142 po\u0142\u0105czony z oddzia\u0142em Mariana Bernaciaka  \u201eOrlika\u201d. Stanis\u0142aw Grz\u0119da pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 z-cy dow\u00f3dcy plutonu. Uczestniczy\u0142 wraz z oddzia\u0142em w takich akcjach jak: atak na magazyny w Kocku, maj\u0105tek w \u017byczynie, likwidacja niemieckiego posterunku kolejowego w \u017byczynie.  Pod koniec kwietnia 1944 roku Stanis\u0142aw Grz\u0119da zosta\u0142 mianowany podoficerem broni tzw. zbroj\u00admistrzem oddzia\u0142u Orlika. Odpowiada\u0142 za dobry stan przechowywanej broni zapasowej, pro\u00adwadzi\u0142 jej konserwacj\u0119. Od 1945 roku budowa\u0142 schrony do ukrywania zakonserwowanej broni. <\/p>\n\n\n\n

W dniu \u015bmierci \u201eOrlika\u201d, 24 czerwca 1946 roku, we wsi Piotr\u00f3\u00adwek k. Trojanowa, aresztowany zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c Stanis\u0142aw Grz\u0119da. Przewieziono go do Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa w Garwolinie.  Nie przyznawa\u0142 si\u0119, \u017ce by\u0142 w ochronie \u201eOrlika\u201d, konsekwentnie twierdzi\u0142, \u017ce by\u0142 w tej okolicy przypadkowo jako handlarz, nazywa si\u0119 Marczak J\u00f3zef. Po trzech dniach aresztu \u015bledczy ju\u017c wiedzieli, \u017ce maj\u0105 zbrojmistrza \u201eOrlika\u201d Grz\u0119d\u0119 Stanis\u0142awa.<\/p>\n\n\n\n

Wspomina:<\/p>\n\n\n\n

\u201e Zbli\u017ca si\u0119 noc wzywaj\u0105 na konferencj\u0119 i czaruj\u0105 i obiecuj\u0105, \u017ce b\u0119dzie lepiej jak w niebie. Siedzi ich 8 \u015bledczych, dyskusje r\u00f3\u017cne. Letnia noc mija, brzask dnia zagl\u0105da przez szyby wi\u0119zienia, na niczem nie sko\u0144czono, na konferencji te\u017c do niczego nie dochodz\u0105. Nast\u0119pnej nocy przychodzi \u015bledczy i wzywa Marczaka, i w twarz w drzwiach, \u017ce cz\u0142owiekowi dwa z\u0119by wyskoczy\u0142y. W nast\u0119pnym pokoju orkiestra gra, a na pod\u0142odze le\u017c\u0105 pr\u0119ty \u017celazne, mosi\u0119\u017cny, gumowe, miedziany, kontowe, okr\u0105g\u0142e i inne narz\u0119dzia, kt\u00f3remi nas bito, bo trzeba sobie wybra\u0107. Bo\u017ce polecamy si\u0119 w Twoje R\u0119ce, ka\u017cden widzia\u0142 \u015bmier\u0107 blisko. Bito mnie tak, \u017ce pami\u0119tam po obudzeniu si\u0119 mia\u0142em jak\u0105\u015b szmat\u0119 na twarzy i g\u0142owie. R\u0119ce rozkrzy\u017cowano, a oni na zmian\u0119 bili, 2 razy pod batami mdla\u0142em, a ludzi nawet nie\u017cywych wynosili\u2026.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ty bandyto k\u0142amiesz i znowu bij\u0105 niemi\u0142osiernie. Bo\u017ce \u017ceby mi skr\u00f3ci\u0107 to cierpienie przez zastrzelenie, i prosz\u0119 ich rozstrzelajcie mnie, oni si\u0119 \u015bmiej\u0105 i odpowiadaj\u0105, \u017ce to by by\u0142a za dobra \u015bmier\u0107\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

A ile\u017c to bada\u0144 o starszego zbrojmistrza \u201eGrota\u201d. Kto to by\u0142 i czy znam go, nie znam takiego. Przyprowad\u017acie mi \u201eKotka\u201d, \u015bledczy pyta kto jest st. zbrojmistrz \u201eGrot\u201d, odpowiada to pan, a ja mo\u017ce mia\u0142 komendant swoje pseudonimy. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 badanie biciem i targaniem za w\u0142osy bandyty.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Pomimo ci\u0119\u017ckiego \u015bledztwa nie przyzna\u0142 si\u0119, \u017ce jest poszukiwanym starszym zbrojmistrzem \u201eGrotem\u201d i nie ujawni\u0142 miejsc sk\u0142adowania broni. Po  3 miesi\u0105cach tortur i gnicia w karcerze, w b\u0142ocie St. Grz\u0119da zosta\u0142 przewieziony do Warszawy do wi\u0119zienie karno – \u015bledczego przy ul. 11 listopada, znanego pod nazw\u0105 Toledo. Tam by\u0142o ju\u017c dobrze i przyby\u0142 obro\u0144ca  pan Sobczy\u0144ski. Dzi\u0119ki odraczaniu sprawy i nast\u0119pnemu obro\u0144cy panu Wyszomirskiemu, nie zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107 tylko na 4 lata wi\u0119zienia.<\/p>\n\n\n\n

Wspomina: \u201e Bo\u017ce ja sobie nie wierz\u0119 bo by\u0142em przygotowany do kary \u015bmierci, a koledzy z celi kiedy odje\u017cd\u017ca\u0142em \u017cyczyli mi tylko do\u017cywocia\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wychodzi na wolno\u015b\u0107 29 kwietnia 1947 roku, ale przes\u0142uchania i prze\u015bladowanie za dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Armii Krajowej i w oddziale \u201eOrlika\u201d nie ko\u0144cz\u0105 si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Wg zapisk\u00f3w St. Grz\u0119dy:<\/p>\n\n\n\n

1948   – Przes\u0142uchania i prze\u015bladowania<\/em><\/p>\n\n\n\n

1949   – Przes\u0142uchania i prze\u015bladowania<\/em><\/p>\n\n\n\n

1950  – Tu\u0142aczka po budowach<\/em><\/p>\n\n\n\n

1957 – Praca w Lotniczych Zak\u0142adach Remontowych w D\u0119blinie<\/em><\/p>\n\n\n\n

16.09.1965  –  Przes\u0142uchanie w  Rykach, pytania o magazyny broni<\/em><\/p>\n\n\n\n

7-8 wrze\u015bnia 1966 – Przes\u0142uchanie na lotnisku w sprawie uroczysto\u015bci i sztandaru 15 PP Wilk\u00f3w AK<\/em><\/p>\n\n\n\n

1976 – Przes\u0142uchanie w Rykach w sprawie pomnika na cmentarzu w Brzezinach<\/em><\/p>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw Grz\u0119da by\u0142 inicjatorem i jednym z fundator\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

-sztandaru 15 PP Wilk\u00f3w AK D\u0119blin ufundowanego z okazji 1000 \u2013lecia Pa\u0144stwa Polskiego,<\/p>\n\n\n\n

– epitafium dla \u017co\u0142nierzy 15 PP \u201eWilk\u00f3w\u201d w ko\u015bciele p.w. \u015bw. Piusa V w D\u0119blinie  <\/p>\n\n\n\n

–  pomnika na mogile \u017co\u0142nierzy AK na cmentarzu  w Brzezinach.<\/p>\n\n\n\n

Od 1959 roku organizowa\u0142 spotkania pi\u0119tnastak\u00f3w i zamawia\u0142  msze \u015bwi\u0119te w inten\u00adcjach poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy 15 PP \u201eWilk\u00f3w\u201d  i 15 PP \u201eWilk\u00f3w\u201d AK, kt\u00f3re  odprawiane by\u0142y w ko\u00ad\u015bciele w D\u0119blinie.<\/p>\n\n\n\n

Zmar\u0142 w 1980 roku, zosta\u0142 pochowany na cmentarzu parafialnym w D\u0119blinie.<\/p>\n\n\n\n

Artyku\u0142 napisano na podstawie wspomnie\u0144 Stanis\u0142awa Grz\u0119dy zapisanych w zeszycie, kt\u00f3ry przekaza\u0142 do Historycznej Izby Regionalnej wnuk Andrzej Grz\u0119da. Zdj\u0119cia udost\u0119pni\u0142 siostrzeniec Tadeusz Bia\u0142y.<\/em> Gra\u017cyna Szczepa\u0144ska<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

 Stanis\u0142aw Grz\u0119da \u201eKosztyl\u201d, \u201eKret\u201d, \u201eGrot\u201d, starszy zbrojmistrz \u201eOrlika\u201d Urodzi\u0142 si\u0119 3 maja 1914 r. we wsi  Mierzwi\u0105czka, w gminie Irena. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1050,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[4,5],"tags":[],"class_list":["post-1047","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1047","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1047"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1047\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1052,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1047\/revisions\/1052"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1050"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1047"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1047"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1047"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}