{"id":969,"date":"2024-02-07T13:10:50","date_gmt":"2024-02-07T12:10:50","guid":{"rendered":"https:\/\/tpdeblin.pl\/?p=969"},"modified":"2025-07-17T08:03:18","modified_gmt":"2025-07-17T06:03:18","slug":"najstarsze-plany-i-ulice-osady-irena","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tpdeblin.pl\/?p=969","title":{"rendered":"Najstarsze plany i ulice osady Irena."},"content":{"rendered":"\n
<\/summary>\n

<\/p>\n<\/details>\n\n\n

Kiedy w 1954 roku powsta\u0142o miasto D\u0119blin (nadchodzi 70 rocznica tego wydarzenia) w sk\u0142ad miasta wesz\u0142o kilka wsi i osada Irena. O ile wioski raczej nie by\u0142y podzielone na ulice, najprawdopodobniej co najmniej do okresu mi\u0119dzywojennego, o tyle maj\u0105ca od pocz\u0105tku miejski charakter i uk\u0142ad urbanistyczny osada Irena, ju\u017c w chwili powstania mia\u0142a ulice. Nawet je\u015bli nie od razu uwzgl\u0119dniane by\u0142y w adresowaniu posesji, a nawet wykazywa\u0142y pewn\u0105 zmienno\u015b\u0107 nazewnictwa w czasie, nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nadawa\u0142y one miejski charakter tej miejscowo\u015bci. Jak nazywa\u0142y si\u0119 te ulice w momencie powstania osady? Tego nie wiemy. Znamy jednak, dzi\u0119ki wzmiance w monografii D\u0119blina autorstwa Klemensa Kurzypa, i\u017c plan regulacyjny osady Irena z 18 wrze\u015bnia 1864 roku, czyli dziesi\u0119\u0107 lat po powstaniu miejscowo\u015bci, opr\u00f3cz rynku wspomina o ulicach: Warszawska, Ordynacka, Wiejska, Dembli\u0144ska, Przechodnia, Ko\u015bcielna, Forteczna, \u0141\u0105czna i Klonowa. [1] W samym dokumencie, na kt\u00f3ry powo\u0142a\u0142 si\u0119 autor, nie ma planu osady, jednak na takowy plan Pismo Rz\u0105du Gubernialnego Lubelskiego z 6 stycznia 1865 r. si\u0119 powo\u0142uje [2], by\u0107 mo\u017ce da si\u0119 go jeszcze odnale\u017a\u0107 w zasobach Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych. Nota bene w zbiorze tych akt wprost napisane jest, \u017ce: „Osady handlowej Irena pod Twierdz\u0105 Iwangorod w powiecie Lubelskim za\u0142o\u017conej, kt\u00f3ra nast\u0119pnie na miasto ma by\u0107 zamienion\u0105”. [3] Jak wiadomo plany te nie wesz\u0142y w \u017cycie, najprawdopodobniej ze wzgl\u0119du na \u015bmier\u0107 Iwana Paskiewicza, w\u0142a\u015bciciela majoratu d\u0119bli\u0144skiego. Jego syn Teodor Paskiewicz, nie interesowa\u0142 si\u0119 a\u017c tak bardzo dobrami d\u0119bli\u0144skimi, skupiaj\u0105c si\u0119 na Homlu gdzie stale mieszka\u0142. Za to w Archiwum Pa\u0144stwowym w\u00a0 Lublinie uda\u0142o si\u0119 odszuka\u0107 p\u00f3\u017aniejszy plan, a w zasadzie kopi\u0119 z 1898 roku, na kt\u00f3rej s\u0105 opisane ulice przylegaj\u0105ce do Rynku. W zasobie Rz\u0105du Gubernialnego Lubelskiego 1867-1918, Wydzia\u0142 Budowlany jest plan Ireny w zbiorze: „W sprawie opracowania i zatwierdzenia plan\u00f3w regulacyjnych dla miast wojew\u00f3dztwa lubelskiego”. [4] Plan ten zosta\u0142 do\u0142\u0105czony do artyku\u0142u. [fot.2] Brakuje na nim nazw ulicy Przechodniej i Staromiejskiej oraz Wiejskiej (dzi\u015b cz\u0119\u015b\u0107 Grunwaldzkiej), jako nieprzylegaj\u0105cych bezpo\u015brednio do Rynku. Niemniej zapisane nazwy ulic s\u0105 do\u015b\u0107 ciekawe, tak jak i ich rozmieszczenie. Od centralnie umiejscowionego Rynku odchodz\u0105 na planie, ulica D\u0119bli\u0144ska prowadz\u0105ca do zabudowa\u0144 folwarku d\u0119bli\u0144skiego i dalej do pa\u0142acu w Iwanowskim Siole. Dzi\u015b ta ulica nosi nazw\u0119 ul. Pi\u0142sudskiego. W kierunku twierdzy Iwangorod odchodzi ulica Iwangorodzka, czyli dzisiejsza Warszawska. W przeciwnym kierunku, do szosy Warszawsko-Lubelskiej w Moszczance odchodzi ulica Warszawska (sic!). W kierunku p\u00f3\u0142nocnym uliczka prowadz\u0105ca z Rynku do \u017cydowskiej bo\u017cnicy nosi nazw\u0119, a jak\u017ce, ul Bo\u017cnicza, to dzisiejsza ul. PCK. Z kolei ulica znana obecnie jako Ok\u00f3lna, na planie jest opisana jako dwie ulice. Od wschodniej pierzei Rynku do bo\u017cnicy ci\u0105gnie si\u0119 ulica Poapteczna\/Zaapteczna. Z historii wiadomo, \u017ce w tym rejonie mieszka\u0142a rodzina Haas\u00f3w, mo\u017ce przy domu prowadzili aptek\u0119, lub takowa by\u0142a w domu Wipler\u00f3w (obecnie bank PKO). To by t\u0142umaczy\u0142o jej nazw\u0119. Z kolei odcinek Ok\u00f3lnej, od bo\u017cnicy w kierunku zachodniej pierzei Rynku nosi na planie nazw\u0119 ulicy Pryncypalnej. Najprawdopodobniej nale\u017ca\u0142oby t\u0119 nazw\u0119 t\u0142umaczy\u0107 jako ul. G\u0142\u00f3wna, wskazuje na to fakt, \u017ce w okresie okupacji hitlerowskiej ta cz\u0119\u015b\u0107 ulicy Ok\u00f3lnej podpisywana jest czasem na niemieckich fotografiach jako Hauptstrasse. [fot.1] Poza nazwami ulic plan zawiera kilka innych ciekawostek. Tereny przylegaj\u0105ce do wsp\u00f3\u0142czesnej ulicy Staromiejskiej s\u0105 na nim opisane jako Stary Forsztadt, czyli miejsce, gdzie na gruntach wsi \u017bd\u017cary zacz\u0119li si\u0119 osiedla\u0107 g\u0142\u00f3wnie chrze\u015bcija\u0144scy osadnicy obs\u0142uguj\u0105cy twierdz\u0119, jeszcze zanim powsta\u0142a Irena na gruntach folwarku D\u0119blin. W akcie lokacyjnym teren ten zosta\u0142 przy\u0142\u0105czony do powstaj\u0105cej osady. Fakt, \u017ce by\u0142y to najstarsze tereny osadnicze Ireny zadecydowa\u0142 by ulic\u0119 przy nich nazwa\u0107 ul. Staromiejsk\u0105. Na planie wida\u0107 dr\u00f3\u017ck\u0119 r\u00f3wnoleg\u0142\u0105 do ulicy Przechodniej, prowadz\u0105c\u0105 do wiatraka, kt\u00f3ry nada\u0142 nazw\u0119 p\u00f3\u017aniejszej ulicy Wiatracznej, cho\u0107 samej ulicy jeszcze na tym planie nie wida\u0107. Na planie zosta\u0142 te\u017c oznaczony budynek gminy (w\u00f3wczas jeszcze drewniany) oraz lokalizacja poczty, kt\u00f3ra w XIX wieku mie\u015bci\u0142a si\u0119 przy ulicy Iwangorodzkiej (obecnie Warszawska w pobli\u017cu dawnego kina Irena).<\/p>\n

[1] Kurzyp Klemens „D\u0119blin. Szkice z dziej\u00f3w miejscowo\u015bci i okolicy.” str. 27.
\n[2] AGAD, Komisja Rz\u0105dowa Spraw Wewn\u0119trznych, Tycz\u0105ce si\u0119 Osady Irena, sygn. 1\/191\/0\/-\/3496, karta 13.
\n[3] jak wy\u017cej, karta 2
\n[4] Rz\u0105d Gubernialny Lubelski 1867-1918 Wydzia\u0142 Budowlany – Referat II In\u017cynieryjny
\nW sprawie opracowania i zatwierdzenia plan\u00f3w regulacyjnych dla miast wojew\u00f3dztwa lubelskiego
\nsygnatura 35\/116\/0\/2.2\/2609<\/p>\n\n

DP<\/p>\n

 <\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy w 1954 roku powsta\u0142o miasto D\u0119blin (nadchodzi 70 rocznica tego wydarzenia) w sk\u0142ad miasta wesz\u0142o kilka wsi i osada […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1005,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[],"class_list":["post-969","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-dawny-deblin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/969","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=969"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/969\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1020,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/969\/revisions\/1020"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1005"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=969"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=969"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tpdeblin.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=969"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}